Roeland Hazendonk (Het Parool 5 mei) over concert van Calefax in het Muziekgebouw Amsterdam op 3 mei:

 

"Met een karakteristiek elegante guirlande stapte Theo Loevendie op zijn 82ste uit de stilte. Hij wilde terug naar het componeren waar het de laatste jaren door gezondheidsproblemen niet meer van was gekomen.

Ritorno heet het miniatuurtje voor de vijf rietblazers van Calefax en Loevendies terugkeer laat horen dat noten schrijven voor hem zoiets is als fietsen. Zodra het lichaam een beetje wil, blijk je niet verleerd te zijn wat je ooit kon. Ritorno heeft niet al te veel pretentie, maar vakmatig is het nog net zo in orde als vroeger en de gein die de noten in het laatste deeltje hebben meegekregen is onvervreemdbaar Loevendie.

Ritorno opende gisteravond in het Muziekgebouw een Calefaxprogramma dat met vier nieuwe stukken tot stevige contrasten leidde. Loevendies pure muzikantenmuziek is ver verwijderd van de eigenzinnige klankverkenningen van Carola Bauckholt. Zij schreef een redelijk hilarisch werkje geïnspireerd door het krijsen van trekvogels, dat opmerkelijk is door de zeer natuurgetrouwe weergave van vogelgeluiden. Maar al is de speelse zelfspot die uit de noten spreekt sympathiek, uiteindelijk is dat letterlijke gekwaak een gimmick die niet echt inventief wordt uitgewerkt.

De wijze waarop Yannis Kyriakides in Hypothetical islands met kleine reeksjes microtonen en een klankspoor uit de computer woekert, is interessanter. De kneep zit hem in de manier waarop Kyriakides binnen een wat mechanisch, opzettelijk beperkt bewegend, klankbeeld van tijd tot een rake harmonische wending weet aan te brengen die als het licht in een schilderij van Rembrandt alles in nieuw perspectief zet. Klas Torstenssons Preludes & encores combineren een tonale inslag en een naar de avant-garde verwijzende gespierde klank en motoriek.

Karakteristiek Torstensson - en geweldig goed - is daarbij de dwingende richting die hij zijn betoog geeft en de fantasie waarmee hij zijn materiaal weet uit te spinnen. Calefax schudde al die verschillende stijlen op deze bonte avond moeiteloos uit de mouw en maakte het fantastisch af met een paar waanzinnig lastige Studies die ConIon Nancarrow ooit voor pianola maakte, omdat gewone sterfelijke musici deze extreem gelaagde en complex vrolijk over elkaar heen schuivende canons in 1940 absoluut niet konden spelen. Calefax en pianist Ivo Jansen hebben al jaren veel succes met de eigen bewerkingen, die zij verbazend strak swingend spelen."

 

 

Floris Don (NRC Handelsblad 3 mei) over Vrede en verdriet, door het Nederlands Kamerkoor op 27 april in de Pieterskerk Utrecht:

 

“Het koorrepertoire dat voorziet in de behoefte om te rouwen, herdenken en de sterfelijkheid te memoreren, is onuitputtelijk. […] Een terugkerend muzikaal symbool blijkt daarbij het zuivere akkoord, dat zich telkens weer aan de meerstemmige kluwen weet te ontworstelen. […] Ook in Elégie pour les villes détruites van Ton de Leeuw wordt soms gepoogd om klagende uitroepen met een sonore klank te bezweren. Na een aangrijpend verstild Miserere Mei eindigt het in een eensgezind gezongen godsgeloof: een enerverende passage, iets te nuchter gebracht. 

Wel sterk op dreef was men in de muzikale oorlogsverwerking van een Japanner en een Nederlander. Mizu o kudasai is een beklemmende hallucinatie van Hikaru Hayashi, waarin een smeekbede om water wordt gekoppeld aan de eeuwige onverschilligheid van stromende rivieren. En Rudolf Eschers Le vrai visage de la paix gelooft ondanks alles in de vrede, met aan het slot een fel stralend akkoord dat alle duisternis verdrijft.”

 

 

Peter Bruyn (Het Parool 8 mei) over Metropole Orkest o.l.v. Jules Buckley met soundscapes van Robert Fripp in het Muziekgebouw aan ’t IJ op 6 juni:

 

“Een jaar of vijf geleden grapte rockmuzikant en gitaarpionier Robert Fripp dat zijn minst populaire muziek tevens zijn bekendste was. Hij doelde op een stukje van enkele seconden uit één van zijn 'soundscapes' dat geselecteerd was als 'start-up tune' voor het computerbesturingssysteem Windows Vista en honderden miljoenen keren werd beluisterd. Zondagavond waren de soundscapes van Fripp in het Amsterdamse Muziekgebouw te horen. Ditmaal niet op gitaar en elektronica, maar uitgevoerd door het Metropole Orkest en het Crouch End Festival Chorus, ter gelegenheid van het verschijnen van de cd The wine of silence met symfonische versies van Fripps meest abstracte muziek.

De bijna 66-jarige Fripp is bekend als oprichter van de rockgroep King Crimson in de late jaren zestig, maar ook als man die in de jaren zeventig de frippertronics ontwikkelde, een techniek op basis van tapeloops, waarmee hij experimentele gitaarmuziek maakte. Sleutelplaat in het genre was in 1973 zijn album No pussyfooting met Brian Eno, dat in twee uur werd opgenomen. De komst van digitale technieken in de jaren negentig bood Fripp tal van nieuwe mogelijkheden en hij ontwikkelde zijn frippertronics tot geïmproviseerde soundscapes, uiterst abstracte, spirituele muziek waarmee hij een aantal albums vulde. Producer David Singleton en componist Andrew Keeling hoorden altijd al een symfonisch element in Fripps soundscapes. Met hulp van de Belgische gitarist Bert Lams, die Fripps abstracte gitaarstukken naar notenschrift overzette, arrangeerden zij een drietal soundscapes voor het Metropole Orkest ter gelegenheid van het Holland Festival 2003.

Die stukken zijn nu eindelijk op cd verschenen en werden zondagavond in Amsterdam uitgevoerd onder leiding van de Britse dirigent Jules Buckley. Wolken van strijkersklanken die traag en sfeervol over en langs elkaar heen gleden. Maar daar bleef het niet bij. Keeling en Singleton gebruikten ook enkele van Fripps soundscapes om zeif mee verder te componeren. Keeling voegde aan de strijkers koor, koper en percussie toe, wat tot een voller, rijker en spannender geheel leidde in totaal nieuwe stukken als On my mother's birthday, Requiescat en Miserere mei, die in Amsterdam in wereldpremière gingen. 

Voorafgaand aan de orkestuitvoering schiep de Nederlandse gitarist en muziekcriticus Erik Voermans zondagavond in de foyer van de Muzieksalon een soundscape in Frippstijl. Toen vervolgens na een korte pauze de orkestuitvoering begon, glipte de Britse meester zelf op het laatste moment de zaal binnen. Applaus in ontvangst nemen op het podium, na afloop van het concert, was er wat Fripp betreft echter niet bij. "Muziek is het glas dat de wijn van de stilte omvat," zei hij dertig jaar geleden al. Een klaterende ovatie kan dat glas alleen maar breken.”

 

CD: Robert Fripp, David Singleton, Andrew Keeling en het Metropole Orkest: The wine of silence (DGM).

 

 

Gitarist Wiek Hijmans (NRC Handelsblad 7 mei) over het concert met muziek van Fripp op 6 mei in het Muziekgebouw aan ’t IJ Amsterdam:

 

“Robert Fripp, bekend van King Crimson, was in de jaren zeventig een pionier in het gebruik van met gitaar aangestuurde elektronica. Met zijn ‘Frippertronics’ kon hij eindeloze loops creëren, waarmee hij vervolgens soundscapes improviseerde. Een aantal van zulke geïmproviseerde stukken zijn getranscribeerd door gitarist Bert Lams en voor orkest gearrangeerd door Andrew Keeling.

De soundscapes van Fripp hebben als kenmerk dat ze geïmproviseerd zijn, ze ontstaan in interactie met publiek en instrument. Wanneer je ze arrangeert voor orkest gaat dat element van improvisatie verloren. De transformatie naar een andere situatie roept de vraag op of er voldoende prikkelende elementen overblijven of worden toegevoegd voor een overtuigend kunstwerk.

Tijdens het luisteren bleef de oorsprong van deze muziek als gitaar-improvisatie door mijn hoofd spoken. Er waren momenten dat ik de edge van een elektrische gitaar miste. Op andere momenten was het plotseling ontzettend mooi. Ik werd heen en weer geslingerd tussen luisterhoudingen: moet ik deze muziek benaderen als orkestwerk of als interessante curiositeit? Van de zes stukken waren de eerste twee, Pie Jesu en Midnight Blue, het meest getrouw aan Fripp. Zij fungeerden als een prelude. In de rest, veelal met koor, was de hand van arrangeur Andrew Keeling dominant aanwezig. Zijn orkestratie en bewerking verplaatsten de stukken naar het domein van de hedendaagse klassieke muziek, zozeer dat ik af en toe zin kreeg écht naar John Adams of naar Goebaidoelina te luisteren. Maar het volgende moment zat je weer in de Frippertronics; een verwarrende en fascinerende ervaring.

Kunst moet je aan het denken zetten of in de war brengen, en dat was zeker het geval. Het artistieke risico is, juist in deze tijd waarin de aandacht vaak gaat naar het onmiddellijke succes, van grote waarde. In het laatste stuk, Miserere mei, viel veel op zijn plek, alsof al het voorgaande één grote compositie was geweest. Dat leverde magistrale momenten op – waarop je alle vragen vergat en de muziek simpelweg zichzelf was.

Voor de pauze improviseerde Erik Voermans, muziekredacteur van Het Parool, een kleurrijke soundscape op gitaar. Bij zijn muziek leken de veerboten op het zonnige IJ een ballet uit te voeren. Boven aan de trap zat Robert Fripp te kijken en te luisteren met een glimlach op zijn gezicht.”

 

 

Erik Voermans (Het Parool, PS van de week 5 mei) vooruitblik op concert door Asko|Schönberg olv. Oliver Knussen op 10 mei as. In het Muziekgebouw aan ’t IJ:

         

“Wie bij muziek de woorden diepte en volwassenheid in de mond neemt begeeft zich onmiddellijk op glad ijs. Laten we de eerste minuten van een stuk dat Cantata heet eens onder de loep nemen. Begeleid door viool, altviool en cello speelt de hobo een springerige, stokkende. melancholieke melodie, die aan klaaglijkheid wint door de bitterzoete harmonieën die de strijkers er omheen draperen. Goeie componist, dat hoor je meteen. Diep. Volwassen vooral ook. Je vermoedt vele jaren van levenservaring. Liefde. Lijden. Dood. Deze componist heeft veel meegemaakt - geef maar toe dat u het ook even dacht. Fout. 

De componist schreef zijn Cantata in 1977. Hij was toen pas 24 en had nog niets meegemaakt. Zijn voornaam: Ollie. Een dramalozer voornaam kun je niet bedenken. En het wordt nog doller. Al op zijn veertiende schreef deze Ollie een symfonie, die hij in 1968, op zijn vijftiende, zelf dirigeerde bij de London Symphony Orchestra nadat de toen beroemde István Kertész zich wegens ziekte op het laatste moment had afgemeld. Ook die symfonie is een fraai, 'diep' stuk. Waar haalde Ollie die wondermooie noten toch vandaan? Er is, vrees ik, geen antwoord op. Oliver 'Ollie' Knussen (spreek uit: Knassen [red: nassen]), geboren in Glasgow in 1952, was gewoon een wonderkind. Kinderen worden ouder. Knussen viert in juni zijn zestigste verjaardag, maar AskolSchönberg viert dat donderdagavond al, in het Muziekgebouw aan 't IJ. met Ollie zelf als dirigent. Ook die schitterende Cantata staat op het programma.”